ŞARAGA HÖYÜK

Karkamış ilçesi Kelekli Mahallesi’nde yer alan ve kurtarma kazıları yürütülen ve Geç Kalkolitik’ten Orta Çağ’a kadar kesintisiz bir stratigrafi gösteren höyük.

Şaraga Höyük, Gaziantep İli – Karkamış İlçesi’ne bağlı Kelekli/Kelekoğlu/Keleklioğlu (Şara) Mahallesinin 800 m kuzeydoğusunda yer alan bir sit alanıdır. Fırat nehrinin batı kıyısında yer alan höyük, 200 x 120 m boyutlarında, 25 m yüksekliğinde ve 2.4 hektarlık bir alana yayılmaktadır. Hem yerleşim alanı hem de mezarlığı bulunan höyük ilk olarak G. Algaze ve ekibi tarafından yürütülen yüzey araştırmalarında 1989 yılında tespit edilmiştir. Kazı çalışmaları ise Orta Doğu Teknik Üniversitesi – Tarihsel Çevre Değerlerini Araştırma Merkezi (TAÇDAM) adına K. Sertok ve F. Kulakoğlu tarafından 1998 yılında yüzey araştırmasıyla başlamış ve kazı çalışmaları 1999 yılından 2003 yılına kadar devam etmiştir. Kazı çalışmaları sonucunda höyükte Geç Kalkolitik, Erken Tunç Çağı, Orta Tun Çağı, Geç Tunç Çağı, Demir Çağı I, Demir Çağı III-IV ve Helenistik – Orta Çağ olmak üzere uzun süreli ve çok tabakalı bir yerleşim saptanmıştır.

Orta Çağ tabakası mimari olarak çok kuvvetli veriler vermemekle birlikte bu tabakanın Demir Çağ – Geç Tunç Çağ tabakalarını OTÇ tabakasına kadar tahrip eden çukurlar saptanmıştır. Batı yamaçta ise yaşam alanlarından daha çok savunmaya yönelik olduğu düşünülen kalın kerpiç duvarlar açığa çıkartılmıştır. Bu tabakada alacalı renklerde sırlı çömlekler karakteristiktir. 

Höyükteki MÖ 1. Bin yerleşimleri çeşitli alanlarda kısmi şekilde araştırılmıştır. Bu tabakada yaklaşık 1 m yüksekliğinde bir seramik fırını tespit edilmiştir. Bununla birlikte içerisinde süs eşyaları gibi zengin buluntuların bulunduğu ve 7 amfora yerleştirilmiş bir mezar da bulunmuştur. Bu amforalarla aynı tabakada ele geçen Astarte levhası da DÇ IV’e tarihlenmektedir. Buluntular genel olarak MÖ 7.-4. yy’lere tarihlendirilmiştir. Daha erken ve öenmli bir buluntu ise 2003 yılındaki çalışmalarda ele geçen yazıtlı kireçtaşı steldir. Stelde  Alamu (veya Alimu) adındaki bir sahış ve oğlu Sahasi tarafından tanrı Santa'ya yapılan hayvan adağı üzerine iki satırlık yazı bulunmaktadır. Tahminen MÖ 8. yüzyıla tarihlenmiştir. DÇ I’e ait ise 3 yapı katı (A, B, C katları) K-L açmalarında saptanmıştır. Bu kalıntılara ek olarak GTÇ tabakasında bulunan sokak yapısının GTÇ – DÇ I geçiş döneminde de kullanılmıştır.

Höyükte GTÇ yerleşimi de oldukça uzun süreli olmuş en az 7 mimari evre saptanmıştır. Yapılarda yangın izleri veya insitu taban buluntularının bulunmaması yapıların barışçıl bir şekilde yenilendiğini düşündürmüştür. Bu tabakada çok evreli ve anıtsal bir kutsal yapı ile başka iki yapıdan oluşan sokaklı bir kompleks açığa çıkartılmıştır. Höyükte GTÇ’ye tarihlenen mezarlar da bulunmuştur. GTÇ tabakasındaki bulgular MÖ 16.-14. yy’ler arasında Şaraga Höyük’ün Mitanni politik ve kültürel egemenliğinde olan kentsel nitelikli bir yerleşim olduğunu göstermiştir. OTÇ tabakasındaki veriler daha sınırlı olmuş, bu tabakada anıtsal bir yapı ile basit toprak mezarlar açığa çıkartılmıştır. Bu mezarlar geniş bir alana yayılmıştır ve OTÇ’nin daha geç bir evresine tarihlenmektedir. OTÇ’na ait kireçtaşı kalıplar metal üretimine işaret etmektedir. Bir diğer önemli buluntu grubu kazıma tarak bezekli seramiklerdir (Combed Ware) ve bunların doğrudan benzerlerinin sadece çok yakın çevrede görülmesi bunların yerel üretim olduğu gösterir.

Yüzey araştırmalarında da tespit edilen mezarlık alanı Şara Mezar Harabe olarak da bilinir ve ETÇ’ye tarihlenmektedir. Bu alan höyük ile köy arasında, höyüğün 800 m batısında bulunmaktadır. Burada taş sanduka iki mezar açığa çıkartılmıştır ve mezarlarda yüksek kaideli pişmiş toprak meyvelikler ele geçmiştir. Bu tabaka ETÇ’nin ortasına ve/veya sonlarına tarihlendirilmiştir. Geç Uruk’a, yani Geç Kalkolitik’e tarihlenen veriler 1999 yılında baraj sularının yukarı yükselmesinden dolayı oldukça sınırlıdır. 5x5 m’lik bir alanda araştırılma yapılabilmiştir. Devrik ağızlı kâseler ile emzikli testiler gibi karakteristik Geç Uruk formlar ele geçmiştir.