BAR-SUR

Yazar: TİMUR DEMİR

MÖ 750 civarında Sam’al Krallığı tahtına geçen ve kısa süren iktidarı bir saray darbesiyle sona eren tarihî şahsiyet.

Bar-Sur (“Sur’un Oğlu” veya “Kaya/Sığınak Oğlu”), yaklaşık MÖ 750 yılında babası I. Panamuwa’nın ardından Sam’al (Zincirli) tahtına geçmiştir. I. Panamuwa’nın dış saldırılardan uzak geçen saltanatının ardından tahta çıkan Bar-Sur’un kısa süren iktidarı, bir saray darbesiyle sona ermiştir.

Babası I. Panamuwa, kendi döneminde diktirdiği Hadad heykeli yazıtında (KAI 214) hanedan içinde yaşanabilecek taht kavgaları ve suikast ihtimallerinden bahsederek ardıllarını uyarmış ve metne lanet formülleri eklemiştir. Bar-Sur’un saltanatında yaşanan olaylar, bu öngörülerin gerçekleştiğini gösterir. Sam’al tahtını ele geçirmek isteyen ve adı yazıtlarda anılmayan bir kişi tarafından gerçekleştirilen darbede Kral Bar-Sur öldürülmüş, taht el değiştirmiş ve krallıkta siyasi istikrarsızlık başlamıştır.

Bu darbenin boyutları ve krallık üzerindeki etkileri, daha sonra tahtı geri alan oğlu II. Panamuwa’nın diktirdiği anıtsal yazıtta (KAI 215) anlatılır. Yazıta göre iktidarı ele geçiren kişi, Bar-Sur’un yanı sıra onun 70 akrabasını da öldürmüştür. Antik Yakındoğu metinlerinde genellikle bir hanedanın tamamen ortadan kaldırılmasını ifade eden bu “70 kişinin katli” olayı, yasal varisleri yok etme amacı taşır. Hayatta kalan Bar-Sur’un oğlu II. Panamuwa ise krallıktan ayrılarak sürgüne gitmiştir. İktidar değişikliği sonrasında Sam’al krallığı siyasi ve ekonomik zorluklar yaşamıştır. Yazıt, bu dönemde bir kıtlık yaşandığını, tarımsal faaliyetlerin durduğunu ve tahılın değerinin olağandışı seviyelere çıktığını aktarır.

Bu ara dönem, sürgündeki II. Panamuwa’nın Asur İmparatoru III. Tiglat-Pileser’e (MÖ 745–727) sığınarak yardım istemesiyle sona ermiştir. Asur ordusunun müdahalesiyle iktidarı elinde bulunduran kişi ortadan kaldırılmış ve Sam’al tahtı yeniden Bar-Sur’un soyuna geçmiştir.

Bar-Sur’un kendi saltanatı sırasında yaptırdığı veya günümüze ulaşan doğrudan bir arkeolojik eser (heykel, yazıt, stel veya mimari kalıntı) bulunmamaktadır. Bar-Sur’un tarihsel varlığı, saltanatı ve dönemin ekonomik durumu, Asur desteğiyle tahtı geri alan oğlu II. Panamuwa’nın ve ardılı torunu Bar-Rakib’in (KAI 216-218) diktirdiği anıtsal yazıtların içerdiği anlatımlar aracılığıyla bilinmektedir.

Anahtar Kelimeler

#Asur #Bar-Sur #Arkeoloji #Sam'al #Zincirli

Kaynakça

Bonatz, D. (2000). Das syro-hethitische Grabdenkmal: Untersuchungen zur Entstehung einer neuen Bildgattung in der Eisenzeit im nordsyrisch-südostanatolischen Raum. Harrassowitz.

Bryce, T. (2012). The world of the Neo-Hittite kingdoms: A political and military history. Oxford University Press.

Lipiński, E. (2000). The Aramaeans: Their ancient history, culture, religion (Orientalia Lovaniensia Analecta 100). Peeters.

Niehr, H. (Ed.). (2014). The Aramaeans in ancient Syria (Handbook of Oriental Studies, Section 1: The Near and Middle East 106). Brill.

Tropper, J. (1993). Die Inschriften von Zincirli (ALASP 6). Ugarit-Verlag.

Younger, K. L., Jr. (2000). The Hadad inscription / The Panamuwa inscription. W. W. Hallo ve K. L. Younger, Jr. (Ed.), The context of Scripture, Vol. 2: Monumental inscriptions from the biblical world içinde (s. 156-160). Brill.