PANAMUWA II

MÖ 745-743 ile 733-732 yılları arasında hüküm süren, Asur İmparatorluğu’na bağlılığıyla bilinen ve saltanatı sırasında Sam’al Krallığı’nın sınırlarını genişleten erken dönem yöneticisi.

II. Panamuwa’nın babası olan Kral Bar-Sur, hanedanlık içinde çıkan bir isyan ve darbe sonucunda öldürülmüştür. Bu kargaşa ortamında tahtı ele geçiren isyancılardan kurtulmak isteyen II. Panamuwa, ülkesinden ayrılarak Asur İmparatorluğu’na sığınmıştır. Asur Kralı III. Tiglat-Pileser (MÖ 745-727) bu duruma müdahale ederek Sam’al üzerine yürümüş, ismi bilinmeyen isyancıyı bertaraf etmiş ve yasal varis olan II. Panamuwa’nın Sam’al tahtına geçmesini sağlamıştır.

II. Panamuwa, hükümdarlığı boyunca Asur İmparatorluğu’nun vasallarından (bağımlı müttefiklerinden) biri olmuştur. Kendi adına dikilen anıtlardaki biyografisinde de belirtildiği üzere, Sam’al’ı yıkımdan kurtarmış ve III. Tiglat-Pileser'in askerî seferlerinde onun yanında yer almıştır. II. Panamuwa’nın bu bağlılığı, Asur sarayı tarafından karşılık bulmuş; III. Tiglat-Pileser, komşu Gurgum Krallığı’ndan aldığı bazı toprakları ve şehirleri II. Panamuwa’ya vererek Sam’al sınırlarının genişlemesini sağlamıştır.

II. Panamuwa’nın Asur’a olan feodal bağlılığı, III. Tiglat-Pileser’in askerî seferlerine kendi ordusuyla katılmasına kadar varmıştır. MÖ 733-732 yıllarında Asur ordusunun Şam’ı kuşattığı askerî sefer sırasında II. Panamuwa, Asur saflarında savaşırken hayatını kaybetmiştir. Onun Asur Devleti için savaşırken hayatını kaybetmesi, feodal sadakatin bir göstergesi olarak değerlendirilmiş; Asur kralının ve müttefiklerin katıldığı törenlerle anılmış; naaşı özel bir konvoyla memleketi Sam’al’a geri getirilerek anısına bir ölü kültü oluşturulmuştur. Bu olayların ardından yerine oğlu Bar-Rakib tahta geçmiştir.

II. Panamuwa dönemini ve tarihsel kimliğini aydınlatan günümüze ulaşmış arkeolojik buluntular şunlardır:

II. Panamuwa Heykeli ve Yazıtı (KAI 215 / Bonatz A 8): Zincirli Höyük ile Gerçin Höyük arasında yer alan Tahtalı Pınar mevkisinde gün ışığına çıkarılan bu anıtsal hükümdar heykeli parçası, II. Panamuwa’nın ölümünden sonra oğlu Kral Bar-Rakib (MÖ 733-713) tarafından babasının anısına diktirilmiştir. Yalnızca alt kısmı günümüze ulaşan bu eserde, yöneticinin kültürel entegrasyonu yansıtacak şekilde Asur tarzı püsküllü bir kıyafet giydiği görülür. Heykelin üzerinde yer alan Aramice yazıtta Bar-Rakib, babası II. Panamuwa’nın siyasi biyografisini sunar. Metinde, hanedanlığı yıkımdan nasıl kurtardığı, III. Tiglat-Pileser’e olan sadakati, sınırlarını nasıl genişlettiği, Asur safında savaşırken hayatını kaybettiği ve naaşının Sam’al’a getirilerek onun için bir mezar heykeli etrafında ölü kültü kurulduğu ifade edilmektedir. Bu eser, ölen bir yöneticinin heykel vasıtasıyla devlet anma kültünde nasıl yaşatıldığına dair epigrafik bir kanıttır.

Kuttamuwa Steli: II. Panamuwa döneminin yaşantısına ve inançlarına dair bilgiler sunan bir diğer eser, kazı heyeti tarafından Zincirli’de keşfedilen Kuttamuwa Steli’dir. Üzerinde Aramice bir yazıt ve ziyafet sahnesi barındıran bu stelin sahibi Kuttamuwa, kendisini yazıtta “Panamuwa’nın hizmetkârı” olarak tanıtmaktadır. Bu ibare, Kuttamuwa’nın Kral II. Panamuwa’nın saltanatı sırasında görev yaptığını göstermektedir. Stelde Kuttamuwa, elinde bir kadeh ile ziyafet masasının önünde otururken tasvir edilmiştir. Eser hayattayken kendisi tarafından sipariş edilmiş olup bedenden ayrılan ruhun (nbš) bu bazalt taşın içinde yaşayacağı ve yeraltı tanrılarıyla birlikte yemek yiyeceği inancını yansıtmaktadır.